Slecht slapen in de overgang: waarom het gebeurt en wat je kunt doen

Slecht slapen in de overgang is één van de meest voorkomende klachten bij vrouwen rond de veertig, vijftig en soms zelfs al eerder. Misschien herken je het wel: je valt moeilijk in slaap, wordt midden in de nacht wakker of ligt uren te piekeren terwijl je lichaam doodmoe is. En overdag voel je je opgejaagd, prikkelbaar of helemaal op.

Veel vrouwen denken dat slecht slapen ‘erbij hoort’ tijdens de overgang. Maar dat betekent niet dat je er niets aan kunt doen. Hormonale veranderingen kunnen je nachtrust behoorlijk beïnvloeden. Je kunt bijvoorbeeld onrustiger slapen, vaker wakker worden of ineens om 4 of 5 uur klaarwakker zijn.

In deze blog lees je waarom slecht slapen tijdens de overgang zo vaak voorkomt, welke rol je hormonen en stress spelen en wat je zelf kunt doen om weer beter te slapen.

Waarom slaap je slechter tijdens de overgang?

Tijdens de overgang verandert je hormoonhuishouding. De hoeveelheden oestrogeen en progesteron gaan schommelen en nemen uiteindelijk af. Deze hormonen hebben niet alleen invloed op je menstruatiecyclus, maar spelen ook een rol bij je slaap, stemming en temperatuurregulatie.

Progesteron heeft onder andere een rustgevende werking op het zenuwstelsel. Wanneer de hoeveelheid progesteron schommelt of afneemt, kun je merken dat je minder goed ontspant en gevoeliger wordt voor stress. Daardoor kan je slaap veranderen.

Ook oestrogeen speelt een belangrijke rol. Het beïnvloedt onder andere de temperatuurregeling van je lichaam en de werking van stoffen in je hersenen die betrokken zijn bij je slaap en stemming.

Je kunt hierdoor verschillende slaapproblemen ervaren:

  • Moeite met inslapen, terwijl je eigenlijk doodmoe bent.
  • Regelmatig wakker worden gedurende de nacht.
  • Licht en onrustig slapen.
  • Vroeg wakker worden en niet meer in slaap kunnen vallen.
  • Nachtelijk zweten of wakker worden door opvliegers.
  • Vermoeid en niet uitgerust wakker worden.

Misschien herken je ook dit gevoel: je staat de hele dag aan, hebt moeite om te ontspannen en zodra je eindelijk in bed ligt, blijft je hoofd maar doorgaan.

Dat is niet zo vreemd. Hormonale veranderingen kunnen je gevoeliger maken voor factoren die je slaap verstoren. En als je daarnaast een druk leven hebt, weinig ontspanning neemt of veel stress ervaart, kan dat elkaar versterken.

Waarom word je ’s nachts wakker tijdens de overgang?

Je valt prima in slaap, maar rond 2, 3 of 4 uur word je ineens wakker. Vervolgens lig je te draaien, ga je piekeren en lukt het niet meer om in slaap te vallen.

Herkenbaar? ’s Nachts wakker worden tijdens de overgang kan verschillende oorzaken hebben. Hormonale schommelingen kunnen je slaap kwetsbaarder maken, maar er spelen vaak meerdere factoren tegelijk.

Nachtelijk zweten en opvliegers

Door veranderingen in oestrogeen kan je temperatuurregulatie gevoeliger worden. Hierdoor kun je ’s nachts ineens warm worden, gaan zweten of wakker schrikken van een opvlieger. Zelfs wanneer je niet volledig wakker wordt, kan dit je slaap verstoren.

Een onrustig gevoel en piekeren

Misschien word je wakker zonder dat je het warm hebt. Je voelt je onrustig, je gedachten gaan alle kanten op en je lichaam lijkt niet meer te willen ontspannen.

Hormonale veranderingen kunnen invloed hebben op je stemming en stressgevoeligheid. Ook spanning die je overdag opbouwt, kan ervoor zorgen dat je ’s nachts moeilijker opnieuw in slaap valt.

Vaker moeten plassen

Sommige vrouwen merken dat ze tijdens de overgang vaker ’s nachts naar het toilet moeten. Ook dit kan je nachtrust onderbreken.

Word je regelmatig midden in de nacht wakker en kun je daarna niet meer doorslapen? Kijk dan ook eens naar mijn blog Waarom word ik om 3 uur wakker?

Vroeg wakker worden: welke rol spelen je hormonen?

Word je steeds rond 4 of 5 uur wakker en lukt het daarna niet meer om in slaap te vallen? Dan ben je zeker niet de enige.

Vroeg wakker worden kan tijdens de overgang samenhangen met hormonale veranderingen, maar ook stress, piekeren, je slaapritme en andere lichamelijke factoren kunnen een rol spelen.

Cortisol en vroeg wakker worden

Cortisol wordt vaak het stresshormoon genoemd. Het helpt je lichaam om ’s ochtends wakker te worden en actief te zijn. Normaal gesproken is je cortisolspiegel ’s nachts relatief laag en stijgt deze richting de ochtend.

Bij langdurige stress kun je merken dat je moeilijker ontspant en vaker wakker wordt. Het is alleen niet zo dat vroeg wakker worden automatisch betekent dat je cortisol te hoog is. Daar kunnen verschillende oorzaken achter zitten.

Progesteron en een onrustige nachtrust

Progesteron heeft een rustgevende werking op het zenuwstelsel. Wanneer dit hormoon tijdens de perimenopauze meer gaat schommelen, kun je merken dat je gevoeliger wordt voor onrust en stress. Hierdoor kan je slaap lichter of minder stabiel aanvoelen.

Melatonine en je slaap-waakritme

Melatonine is het hormoon dat je lichaam aanmaakt wanneer het donker wordt. Het geeft je lichaam het signaal dat het tijd is om te gaan slapen. Licht, vooral fel licht in de avond, kan de aanmaak van melatonine onderdrukken.

Daarom is het belangrijk om overdag voldoende daglicht te krijgen en ’s avonds je lichaam de gelegenheid te geven om tot rust te komen.

Word je iedere ochtend veel te vroeg wakker? Kijk dan niet alleen naar je hormonen, maar ook naar je dagelijkse gewoontes, stressbelasting en slaapomgeving.

Wat helpt tegen slecht slapen in de overgang?

Wil je beter slapen tijdens de overgang? Dan is het belangrijk om niet alleen naar je nachtrust te kijken, maar ook naar wat er overdag gebeurt.

Je hoeft niet meteen je hele leven om te gooien. Juist kleine veranderingen in je dagelijkse gewoontes kunnen helpen om je lichaam meer rust en regelmaat te geven.

1. Wandelen in de natuur

Regelmatig wandelen, vooral buiten in het daglicht, kan je slaap ondersteunen. Daglicht helpt je biologische klok te reguleren en beweging draagt bij aan ontspanning en herstel.

Je hoeft hiervoor echt geen uren te wandelen. Een wandeling van twintig tot dertig minuten kan al een fijn moment zijn om je hoofd leeg te maken.

Lees ook mijn blog over wandelen en hormonen.

2. Aanraking en verbinding

Knuffelen is geen luxe, maar kan juist helpen om te ontspannen. Door lichamelijk contact kan je lichaam oxytocine aanmaken. Dit hormoon speelt onder andere een rol bij verbinding en sociale ontspanning.

Knuffel je partner, je kinderen, een vriendin of je huisdier. Even bewust aandacht geven aan contact en verbinding kan helpen om de spanning van de dag los te laten.

3. Ademhaling als sleutel

Ademhaling wordt vaak onderschat wanneer je slecht slaapt. Door bewust rustiger te ademen en je uitademing iets langer te maken, kun je je lichaam helpen ontspannen.

Een eenvoudige oefening:

  • Adem 4 tellen rustig in.
  • Adem 6 tot 8 tellen langzaam uit.
  • Herhaal dit een paar minuten, bijvoorbeeld voordat je naar bed gaat.

Je hoeft je ademhaling niet te forceren. Het gaat erom dat je even bewust vertraagt.

4. Zorg voor voldoende daglicht en een vast slaapritme

Je biologische klok houdt van regelmaat. Probeer daarom zoveel mogelijk rond dezelfde tijd op te staan en naar bed te gaan.

Ga ’s ochtends naar buiten en vang voldoende daglicht. Dim ’s avonds de verlichting en beperk fel licht van je telefoon of laptop vlak voordat je gaat slapen.

Zo help je je lichaam het verschil tussen dag en nacht beter te herkennen.

5. Let op alcohol en cafeïne

Een wijntje voor het slapengaan lijkt misschien ontspannend, maar alcohol kan je slaap juist verstoren. Je valt mogelijk sneller in slaap, maar slaapt vaak onrustiger en wordt gemakkelijker wakker.

Ook cafeïne kan langer in je lichaam actief blijven dan je denkt. Merk je dat je slecht slaapt? Probeer dan eens om na de lunch geen koffie of andere cafeïnehoudende dranken meer te nemen.

Helpt melatonine bij slaapproblemen tijdens de overgang?

Dit hoor ik regelmatig in mijn praktijk: “Ik slik melatonine, maar ik slaap nog steeds slecht.”

Melatonine is een lichaamseigen hormoon dat je slaap-waakritme regelt. Een supplement kan bij bepaalde slaapritmeproblemen helpen, maar is niet automatisch de oplossing wanneer je tijdens de overgang slecht slaapt.

Word je bijvoorbeeld wakker door nachtelijk zweten, opvliegers, stress of piekeren? Dan pak je met melatonine niet automatisch de oorzaak van je slaapproblemen aan.

Wat ik daarom belangrijk vind, is om eerst te kijken naar je dagelijkse ritme.

Het beste natuurlijke signaal voor je biologische klok is daglicht. Ga bij voorkeur in de ochtend naar buiten. Daglicht helpt je biologische klok af te stemmen en ondersteunt het natuurlijke ritme van melatonine.

Conclusie: slecht slapen in de overgang hoef je niet zomaar te accepteren

Slecht slapen tijdens de overgang kan behoorlijk veel invloed hebben op hoe je je overdag voelt. Je bent moe, hebt minder energie, bent sneller prikkelbaar en kunt het gevoel hebben dat je jezelf niet meer helemaal bent.

Hormonale veranderingen kunnen hierbij een rol spelen, maar vaak komen meerdere factoren samen. Denk aan stress, nachtelijk zweten, je voeding, beweging en de manier waarop je gedurende de dag ontspant.

Kijk daarom niet alleen naar wat er ’s nachts gebeurt, maar juist ook naar wat je overdag kunt veranderen. Kleine aanpassingen in je voeding, leefstijl en dagelijkse gewoontes kunnen je nachtrust ondersteunen.

Blijf je slecht slapen of heb je het gevoel dat je lichaam niet meer meewerkt? Dan kan het helpen om samen te kijken naar wat er bij jou speelt.

Als hormooncoach help ik vrouwen om hun hormonale klachten aan te pakken met persoonlijke adviezen over voeding, leefstijl en suppletie. Niet met een standaard lijstje tips, maar door te kijken naar wat jouw lichaam nodig heeft.

Patries Hormoonadvies