Melatonine en slapen: waarom je lichaam dit slaaphormoon nodig heeft

Vrouw die worstelt met slaap en een melatoninepil in haar handen houdt, met focus op de relatie tussen melatonine en cortisol bij vrouwen.

Lig je ’s avonds in bed en lukt het maar niet om in slaap te vallen? Of word je midden in de nacht wakker en lig je vervolgens uren naar het plafond te staren? Misschien heb je al eens melatonine geprobeerd om beter te slapen.

Melatonine staat bekend als het slaaphormoon. Het is dan ook niet zo gek dat veel vrouwen naar een melatoninesupplement grijpen wanneer ze slecht slapen. Maar wist je dat melatonine vooral een signaal aan je lichaam geeft dat het tijd wordt om te slapen? Het is dus niet zomaar een slaapmiddel.

Je natuurlijke melatonineaanmaak wordt onder andere beïnvloed door licht, je biologische klok en je dagelijkse ritme. Ook stress en hormonale veranderingen kunnen een rol spelen bij hoe goed je slaapt.

In deze blog lees je wat melatonine met slapen te maken heeft, hoe je lichaam dit hormoon zelf aanmaakt en wat je kunt doen om je natuurlijke slaapritme te ondersteunen.

Wat is melatonine en waarom is het belangrijk voor je slaap?

Melatonine is een hormoon dat wordt aangemaakt door de pijnappelklier in je hersenen. Deze klier reageert op het verschil tussen licht en donker.

Zodra het buiten donker wordt, krijgt je lichaam het signaal dat de avond begint. De aanmaak van melatonine neemt toe en je lichaam bereidt zich voor op de nacht.

Je wordt langzaam slaperig, je lichaam komt meer tot rust en je biologische klok maakt zich klaar voor de slaap.

Overdag is de melatonineaanmaak juist laag. Wanneer het ochtend wordt en er daglicht binnenkomt, neemt de productie weer af. Zo helpt melatonine je lichaam om onderscheid te maken tussen dag en nacht.

Melatonine zorgt er dus vooral voor dat je lichaam weet wanneer het tijd is om te slapen. Het is niet hetzelfde als een slaapmiddel dat je direct in slaap brengt.

Je kunt daarom voldoende melatonine aanmaken en toch moeite hebben met inslapen of doorslapen. Er spelen namelijk meer factoren mee bij een goede nachtrust.

Hoe maakt je lichaam zelf melatonine aan?

Je lichaam heeft een natuurlijke biologische klok. Die klok wordt voor een groot deel aangestuurd door licht en donker.

Je ogen nemen licht waar en geven deze informatie door aan je hersenen. Zo weet je lichaam of het dag of nacht is.

Wanneer je overdag voldoende daglicht krijgt en het ’s avonds donkerder wordt, help je jouw biologische klok om het juiste ritme aan te houden.

Er zijn een aantal dingen die de natuurlijke melatonineaanmaak kunnen verstoren.

1. Te weinig daglicht in de ochtend

Breng je overdag weinig tijd buiten door? Dan krijgt je biologische klok minder duidelijke signalen over het begin van de dag. Ochtendlicht helpt om je slaap-waakritme goed af te stemmen.

2. Veel schermtijd in de avond

Nog even je telefoon pakken voordat je gaat slapen. Een serie kijken of de laatste berichten beantwoorden. Herkenbaar?

Het probleem is dat het licht van je telefoon, tablet en televisie je hersenen het signaal kan geven dat het nog dag is. Vooral fel licht in de avond kan de natuurlijke melatonineaanmaak verstoren.

3. Een onregelmatig slaapritme

Ga je de ene avond om 22.00 uur naar bed en de andere avond pas om 01.00 uur? Dan krijgt je biologische klok minder regelmaat.

Door ongeveer dezelfde bedtijd en opstaantijd aan te houden, help je jouw lichaam om een vast ritme te ontwikkelen.

4. Cafeïne laat op de dag

Een kop koffie in de middag lijkt misschien onschuldig, maar cafeïne kan nog uren actief blijven in je lichaam. Hierdoor kun je ’s avonds moeilijker tot rust komen en minder gemakkelijk in slaap vallen.

Melatonine en cortisol: wat heeft stress met slapen te maken?

Naast melatonine speelt ook cortisol een belangrijke rol bij je slaap-waakritme.

Cortisol wordt vaak het stresshormoon genoemd. Maar wist je dat je lichaam dit hormoon ook nodig heeft om wakker te worden?

Normaal gesproken volgt cortisol een dagelijks ritme. In de ochtend is het niveau relatief hoog. Dit helpt je om wakker te worden en de dag te beginnen. In de avond neemt cortisol normaal gesproken af, zodat je lichaam zich kan voorbereiden op de nacht.

Melatonine en cortisol hebben dus ieder hun eigen rol.

  • Melatonine helpt je lichaam voorbereiden op de slaap.
  • Cortisol helpt je lichaam alert te zijn en wakker te worden.

Wanneer je langdurig stress ervaart, kan dat invloed hebben op je slaap. Misschien herken je het wel: je bent doodmoe, maar zodra je in bed ligt, begint je hoofd. Je denkt aan alles wat je nog moet doen, maakt lijstjes in je hoofd of ligt te piekeren over morgen.

Je lichaam krijgt dan niet altijd voldoende gelegenheid om tot rust te komen.

Waarom slaap je tijdens de overgang vaak slechter?

Slaapklachten komen regelmatig voor tijdens de overgang. Misschien slaap je al jaren prima, maar merk je ineens dat je vaker wakker wordt, moeilijker inslaapt of niet meer uitgerust wakker wordt.

Hoe komt dat?

Tijdens de overgang veranderen de hoeveelheden oestrogeen en progesteron in je lichaam. Deze hormonale veranderingen kunnen invloed hebben op je slaap.

Daarnaast krijgen veel vrouwen te maken met klachten zoals:

  • Nachtelijk zweten
  • Opvliegers tijdens de nacht
  • Vaker wakker worden
  • Een onrustig gevoel
  • Meer piekeren en stemmingswisselingen

Je kunt je voorstellen dat het lastig slapen is wanneer je meerdere keren per nacht wakker wordt door een opvlieger.

Ook kan de overgang invloed hebben op je dagelijkse energie en hoe je met stress omgaat. Hierdoor kunnen verschillende factoren elkaar versterken.

Wat ik hierbij belangrijk vind om te benoemen: slecht slapen tijdens de overgang betekent niet automatisch dat je lichaam te weinig melatonine aanmaakt. De oorzaak kan ook liggen bij opvliegers, stress, veranderingen in je slaapritme of andere factoren.

Kijk daarom verder dan alleen het slaaphormoon.

Helpt melatonine slikken om beter te slapen?

Melatoninesupplementen zijn tegenwoordig gemakkelijk verkrijgbaar. Je ziet ze in verschillende doseringen en vormen, zoals tabletten, capsules en gummies.

Maar betekent dat ook dat je ze nodig hebt als je slecht slaapt?

Niet per se.

Melatonine als supplement kan bij bepaalde slaapproblemen helpen, bijvoorbeeld wanneer je biologische klok niet goed aansluit op het gewenste slaapritme. Denk aan een jetlag of een verschoven slaapritme.

Bij langdurige slapeloosheid is het effect minder overtuigend. Het is dus niet zo dat een melatoninetablet automatisch zorgt voor een betere nachtrust.

Ook is meer niet altijd beter. Een hogere dosering betekent niet dat je sneller of beter slaapt.

Daarnaast kunnen bijwerkingen voorkomen, zoals hoofdpijn, duizeligheid en slaperigheid overdag. Ook kunnen supplementen een wisselwerking hebben met medicijnen.

Gebruik je medicijnen, heb je gezondheidsproblemen of wil je melatonine langere tijd gebruiken? Overleg dan eerst met je arts of apotheker.

Mijn advies is om niet zomaar naar een supplement te grijpen, maar eerst te onderzoeken waarom je slecht slaapt. Misschien zit de oorzaak helemaal niet in je melatonineaanmaak.

Conclusie: beter slapen begint niet bij een melatoninepil

Melatonine speelt een belangrijke rol bij je slaap, maar het is niet het enige hormoon dat bepaalt hoe goed je slaapt.

Je biologische klok, daglicht, stress, voeding, leefstijl en hormonale veranderingen hebben allemaal invloed op je nachtrust.

Zeker tijdens de overgang kan het lastiger worden om goed te slapen. Maar dat betekent niet dat je dit zomaar hoeft te accepteren of dat een melatoninesupplement de enige oplossing is.

Kijk daarom eens kritisch naar je dagelijkse gewoontes. Krijg je voldoende daglicht? Neem je genoeg rustmomenten? Eet je voldoende en geef je jezelf de tijd om de dag af te sluiten?

En misschien nog wel belangrijker: kijk niet alleen naar je slechte nachten, maar ook naar wat er overdag gebeurt.

Want juist door de verschillende puzzelstukjes samen te bekijken, krijg je meer inzicht in wat jouw lichaam nodig heeft.

Patries Hormoonadvies