Misschien heb je het al overwogen, of zelfs al gedaan: hormoontesten. Omdat je moe bent, slecht slaapt, last hebt van stemmingswisselingen of het gevoel hebt dat je lichaam niet meer meewerkt. Je wilt weten wat er aan de hand is. Een uitslag. Cijfers. Bevestiging.
Dat is heel begrijpelijk. Als je al een tijd rondloopt met klachten, voelt testen als een logische stap. In deze blog leg ik je uit wat hormoontesten precies meten, waarom bloed- en speekseltesten vaak geen volledig beeld geven en waarom jouw klachten vaak meer zeggen dan welke testuitslag dan ook.
Download het gratis e-book “Wat je hormonen je willen vertellen” met een hormonen test en ontdek wat je nú al kunt doen om beter voor jezelf te zorgen, zonder strenge regels of ingewikkelde stappen.
Wat zijn hormoontesten en waarom zoeken zoveel vrouwen antwoorden via testen?
Hormoontesten worden gebruikt om te meten hoeveel van bepaalde hormonen er in je lichaam aanwezig zijn. Denk aan oestrogeen, progesteron, cortisol of schildklierhormonen. Dit kan via bloed of speeksel.
Veel vrouwen hopen dat hormoontesten eindelijk duidelijkheid geven over hun klachten. Zeker als ze zich niet gehoord voelen, kan een test voelen als iets tastbaars. Een bewijs dat er “echt” iets aan de hand is.
Toch laten hormoontesten maar een deel van het verhaal zien.
Wanneer hormoontesten wél essentieel zijn
Hoewel hormoontesten vaak geen volledig beeld geven van hoe jij je voelt, zijn er situaties waarin laboratoriumonderzoek juist heel belangrijk is. Dan gaat het niet om een vage “disbalans”, maar om het uitsluiten of vaststellen van medische aandoeningen.
Hormoontesten zijn bijvoorbeeld essentieel bij:
Schildklierstoornissen
Bij klachten zoals extreme vermoeidheid, haaruitval, gewichtsschommelingen of hartkloppingen kan bloedonderzoek (TSH en vrij T4) helpen om een te traag of te snel werkende schildklier vast te stellen.
PCOS (Polycysteus Ovarium Syndroom)
Bij een onregelmatige cyclus, acne, overbeharing of uitblijvende menstruatie kan bloedonderzoek (LH/FSH-verhouding, testosteron) onderdeel zijn van de diagnostiek.
De overgang (bij twijfel)
In sommige gevallen kan een FSH-bepaling helpen om te beoordelen of iemand in de overgangsfase zit, vooral wanneer de cyclus al langere tijd uitblijft.
Ernstige cortisolafwijkingen
Bij verdenking op aandoeningen zoals Cushing of Addison is specialistisch onderzoek noodzakelijk. Dit zijn medische aandoeningen die niet via leefstijlbegeleiding kunnen worden opgelost.
Vitamine D– of ijzertekort bij vermoeidheid
Langdurige vermoeidheid kan veroorzaakt worden door tekorten die via bloedonderzoek vastgesteld kunnen worden en gericht behandeld moeten worden.
Waarom dit onderscheid belangrijk is
Hormoontesten kunnen dus absoluut waardevol zijn, mits ze worden ingezet met een duidelijke medische vraagstelling.
Waar het vaak misgaat, is wanneer testen worden gebruikt als algemene zoektocht naar “hormonale disbalans” zonder medische context. Dan leveren ze regelmatig verwarring op in plaats van duidelijkheid.
Mijn visie is daarom niet dat hormoontesten geen waarde hebben, maar dat ze op de juiste plek en om de juiste reden ingezet moeten worden.
Het verschil tussen gebonden en vrije hormonen
Hormonen komen in je lichaam voor in twee vormen: gebonden en vrij.
Gebonden hormonen zitten vast aan transporteiwitten in je bloed. Zie het als bootjes die door je bloedbaan varen met hormonen aan boord. Deze hormonen zijn tijdelijk niet actief. Ze vormen een soort voorraad.
Vrije hormonen circuleren los in je bloed. Alleen deze vorm is biologisch actief. Vrije hormonen kunnen een cel binnengaan, zich binden aan een receptor en daar hun werk doen. Deze hormonen bepalen dus hoe jij je daadwerkelijk voelt.
Bij veel hormoontesten, vooral bloedtesten, wordt het totaal gemeten: gebonden én vrij samen. Je totale waarde kan “normaal” zijn, terwijl het vrije hormoon te laag is. Of andersom. Dat verklaart waarom klachten en testuitslagen soms niet overeenkomen.
Bloed- en speekseltesten zijn een momentopname
Een bloed- of speekseltest meet wat er op dat specifieke moment aanwezig is. Hormonen zijn echter continu in beweging.
Cortisol is daar een goed voorbeeld van. Dit stresshormoon kun je meten via bloed of speeksel. Maar stel dat je onderweg naar het prikken stress ervaart door verkeer, haast of spanning. Of je bent bang voor naalden. Dan stijgt je cortisol direct. Je lichaam reageert op dat moment.
De uitslag kan verhoogd cortisol laten zien, terwijl dit vooral iets zegt over die situatie — niet over je dagelijkse hormonale balans.
Speekseltesten meten vooral de vrije, biologisch actieve hormonen. Daarom worden ze vaak meerdere keren per dag gedaan om een dagcurve te zien. Dat kan meer informatie geven dan één losse bloedwaarde. Maar ook hier geldt: beschikbaarheid alleen zegt niet alles.
Hormonen moeten niet alleen aanwezig zijn, ze moeten ook kunnen werken. Dat hangt af van de gevoeligheid van je receptoren. Zie het als een sleutel en een slot. De sleutel kan aanwezig zijn, maar als het slot niet goed functioneert, gebeurt er alsnog weinig.
Oestrogeen en progesteron schommelen continu
Ook oestrogeen en progesteron zijn continu in beweging. Ze schommelen per maand, per dag en zelfs binnen één dag.
Bij vrouwen is timing daarom cruciaal bij hormoontesten:
- het tijdstip van de dag
- de fase van je cyclus
- of je een natuurlijke cyclus hebt
Gebruik je hormonale anticonceptie, dan heb je geen natuurlijke cyclus. Je lichaam krijgt synthetische hormonen binnen en maakt zelf nauwelijks schommelingen aan. In dat geval zijn hormoontesten op natuurlijke hormonen lastig te interpreteren.
Daarnaast speelt er veel meer mee dan alleen de hoeveelheid hormoon:
- Hoe breek je je oestrogenen af?
- Hoe gezond is je darmflora?
- Hoeveel vetmassa heb je?
- Hoe gevoelig zijn je receptoren?
Dit alles bepaalt hoe hormonen daadwerkelijk in je lichaam werken. Daarom is het belangrijk om altijd naar je klachten en symptomen te kijken, niet alleen naar een getal.
Waarom ik niet werk met hormoontesten
In mijn praktijk werk ik niet met bloed- of speekseltesten. Niet omdat hormoontesten geen enkele waarde kunnen hebben, maar omdat mijn ervaring leert dat klachten en lichaamssignalen vaak veel duidelijker laten zien wat er hormonaal speelt.
Ik werk aan de hand van symptomen en patronen. Elk hormoon dat uit balans is, heeft een herkenbaar klachtenbeeld. Denk aan:
- vermoeidheid
- slaapproblemen
- stemmingswisselingen
- gewichtstoename
- brain fog
Dit zijn geen vage signalen. Het zijn duidelijke boodschappen van je lichaam. De echte vragen zijn niet alleen hoeveel hormonen je hebt, maar vooral:
- Komen de hormonen wel ín je cellen?
- Zijn je cellen doorlaatbaar genoeg?
- Zijn de hormonen vrij of vooral gebonden?
- Kunnen ze hun werk daadwerkelijk doen?
Je kunt volgens een hormoontest voldoende hormonen hebben, maar als ze hun werk niet goed kunnen uitvoeren, blijven klachten bestaan. En dat zie je niet terug in een uitslag, maar wel in hoe jij je voelt.
Wees kritisch op sterk gepromote hormoontesten
Thuistesten voor hormonen worden vaak aantrekkelijk gepresenteerd, maar geven regelmatig verwarrende of onnauwkeurige uitslagen. Zonder goede begeleiding blijf je achter met cijfers — en nog meer vragen.
Vraag jezelf daarom af voordat je geld uitgeeft:
- Wat meet deze test precies?
- Hoe betrouwbaar is de uitslag?
- En wat ga ik hier concreet mee doen?
Hormoontesten kunnen aanwijzingen geven, maar ze vertellen je niet waarom iets uit balans is. En juist daar zit de sleutel tot herstel.
Conclusie: hormoontesten vertellen niet het hele verhaal
Hormoontesten kunnen waardevol zijn. Soms zijn ze zelfs noodzakelijk om medische aandoeningen uit te sluiten of vast te stellen. Maar in veel andere gevallen geven ze slechts een momentopname van een systeem dat continu in beweging is.
Ze meten hoeveel er aanwezig is. Niet hoe goed het werkt.
Niet hoe gevoelig je receptoren zijn.
Niet hoe jij je in het dagelijks leven voelt.
Een uitslag kan “binnen de norm” vallen, terwijl jij uitgeput wakker wordt. Of schommelen door stress op het moment van prikken, zonder dat dit iets zegt over je structurele balans.
Daarom begint echte duidelijkheid niet bij cijfers, maar bij luisteren. Naar je cyclus. Naar je energie. Naar je stemming. Naar patronen die zich herhalen.
Je klachten zijn geen toeval. Ze zijn signalen. En die signalen verdienen aandacht, ook als een test geen harde afwijking laat zien.
Hormonen gaan niet alleen over hoeveel je hebt, maar over hoe ze samenwerken, hoe ze worden afgebroken, hoe ze je cellen bereiken en hoe jouw lichaam als geheel functioneert.
Wie alleen naar een getal kijkt, mist vaak het grotere geheel.
Wie naar het lichaam luistert, krijgt een eerlijker verhaal.
